توضیحات : این کتاب در پنج فصل با نام‌های «باستانشناسی و مردم»، «باستانشناسی کی و کجا»، «انسان فرهنگمند می‌شود»،‌ «انسان چیزها و باستانشناسان» و «تکه‌های چهل‌گانه» با نگاهی جدید و متفاوت مفاهیم دشوار این رشته را عنوان کرده و باستانشناسی عامه را برای مردم توضیح می‌دهد. فهرست کتاب براساس آن‌چه ترتیب دوره‌های تاریخی در باستانشناسی است، پیش نمی‌رود بلکه مسایلی که آورده شده با زبانی ساده و به‌شیوه‌ای جدید بیان شده‌اند. فصل نخست با زیرعنوان‌هایی مانند «گنج، طلسم، اژدها و …»، «گذشته‌ها گذشته است؟»، «از شکوه گذشته تا شناخت فرهنگ انسان»، «از میراث فرهنگی تا میراث منفی و رابطه آن با باستانشناسی» و «مقصر کیست؟ مردم ایران چگونه به باستانشناسی می‌نگرند؟» اطلاعات غلطی که مردم درباره باستانشناسی دارند، بررسی می‌کند. فصل بعدی با نام «باستانشناسی کی و کجا» نیز مطالبی چون «آغاز باستانشناسی و دو مرد آغازگر: تامسن و ورسائه» و «ابتدا تاریخ بود و بعد … پیش از تاریخ آمد» را شرح می‌دهد.

توضیحات : امیرعلیشیر نوایی، سیاستمدار و فرهنگمرد برجسته واپسین دهه­ های روزگار فرمانروایی تیموریان است. برابر با آنچه در منابع تاریخی آمده، امیرعلیشیر در هیچ برهه ­ای از زندگی خود همسری برنگزید، تا پایان عمر تنها زیست، مجرد ماند و به تعبیر بابر «از علاقه زوجیت آزاد زندگی» کرد. درباره این که چرا امیر علیشیر «تمام عمر گرامی را به تجرد»گذرانید، در منابع تاریخی چیزی که بتوان شایان توجه و قابل اعتنا برشمرد ذکر نشده است. البته، در افسانه­ ها و داستان­ های عامیانه هراتیان روایتی وجود دارد که تجرد امیرعلیشیر را با ناکام ماندن وی در ماجرایی عشقی مرتبط ساخته است. مطابق این داستان­، امیرعلیشیر دلباخته دختری زیباروی به نام، گُلی، بود و سودای ازدواج با وی را به سر داشت، اما سلطان حسین بایقرا مانع انجام پیوند میان آن دو گردید و بر آن شد تا گلی را به عقد خویش درآورد. گلی که دل در گرو مهر امیرعلیشیر داشت، این جفا را برنتایبد و پیش از هم­بستری با سلطان خودکشی نمود.

توضیحات : طاهریان اولین حکومت مستقل ایران بعد از حملهٔ اعراب بودند. در اوایل قرن سوم، طاهر بن حسین، یکی از سرداران مأمون عباسی از طرف او امیر خراسان شد و به دلیل آن که عدم اطاعت خود را از مأمون اعلام کرد، اولین حکومت مستقل ایرانی بعد از اسلام در ایران تشکیل شد و حکومت او به طاهریان معروف شد. در زمان طاهریان نیشابور به پایتختی برگزیده شد. طاهریان در جنگ با خوارج در شرق ایران به پیروزی دست یافتند و سرزمین های دیگری مانند سیستان و قسمتی از ماوراءالنهر را به تصرف در آوردند و نظم و امنیت را در مرزها بر قرار کردند. گفته می‌شود که در زمان حکومت طاهریان، به جهت اهمیت دادن آنان به کشاورزی و عمران و آبادی، کشاورزان به آسودگی زندگی می‌کردند. در زمان طاهریان قیام های بابک و مازیار که به ترتیب در آذربایجان و طبرستان(مازندران)رخ داد، باعث شد که آن ها را از توجه به شرق ایران باز دارد. به همین دلیل خوارج دست به شورش زدند. آخرین امیر طاهری، محمد بن طاهر نیز فردی مقتدر نبود. در نتیجه حکومت طاهریان رو به ضعف نهاد و سرانجام در میانه‌های سده سوم هجری به دست یعقوب لیث سرنگون شد.

توضیحات : چارلز مکنزی اولین کنسول انگلیس در شمال ایران بود. او در همان سال سفری از رشت به استرآباد نمود و طی این سفر گزارشی برای دولت خود تهیه کرد. بدون شک دلیل تهیه این گزارش فقط دادن اطلاعات از اوضاع آن نواحی نبود و به همین علت مطالب تاریخی در آن نیست، بلکه هدف اصلی اطلاع از میزان نفوذ روس ها بود که از مدت ها قبل با این منطقه رابطه داشتند. مکنزی مشاهدات خود را با دقت توصیف می کند و به خصوص به شرح اوضاع جغرافیایی می پردازد که از جهت سوق الجیشی ممکن بود مفید واقع شود. ضمناً به امکان توسعه تجارت انگلیس در این نواحی هم توجه دارد. مکنزی از موقعیت کوهها و رودخانه ها و راه ها مفصلاً سخن می راند. درباره مالیات، جمعیت و طوایف، تعداد دکانها و خانه ها و قیمت ارزاق، درباره ابنیه تاریخی و امازاده ها دقیقا مطالبی می نویسد. وی شکایت دارد که ایرانیها اطلاعاتی که جویا بود به وی نمی دادند. بخصوص از حکام شکایت داشت. مکنزی با حس بدبینی بسیار نسبت به ایرانیان سخن می گوید. وی شرح می دهد که چگونه سفر می کرد و با همراهانش از راه ها و بیراهه ها و کوره های گل آلود و پل های لغزنده و از میان رودخانه ها و جنگلها و خار و خاشاک و در زیر باران و برف عبور می کرده و غالباً شب را در شرایط نامناسبی می گذارنده است. در همین سال یعنی ۱۲۷۶ هجری میرزا ابراهیم نامی که در استخدام مکنزی بوده و در این سفر وی را همراهی می کرده است سفرنامه ای با نام سفرنامه استرآباد، مازندران و گیلان تنظیم می کند که نسخه اصلی آن در روسیه موجود است و جالب اینجاست که بسیاری از آمارهایی که مکنزی تهیه کرده با آمارهای میرزا ابراهیم مطابقت دارد.

توضیحات :  این کتاب حاوی حق‌جویی‌ها، حق‌گویی‌ها و مبارزه‌طلبی‌های ایرانیان و علویان است و اقدامات و فعالیّت‌های سرّی و زیرزمینی بی‌وقفه دامنه‌دار علویان و ایرانیان ضدّ عمّال عباسی در ایران به ویژه در نقاط کوهستانی شمال و شمال شرق ایران در قرن‌های نخستین اسلامی که درخور توجّه و تعمّق تاریخی بوده را به تفصیل در این کتاب مورد تحقیق قرار گرفته است. همان‌طورکه از نام کتاب هم استفاده می‌شود این کتاب هم به فعالیّت‌های فکری و آرا و عقاید شیعیان زیدیه از جمله مفهوم امامت، ‌امام، خلافت، بازگشت امام موعود،a قدر و آزادی عمل انسان،‌ بداء و عصمت پیشوایان پرداخته است. در بخش دیگر هم به فعالیّت‌های سیاسی علویان زیدی و قیام‌های متعدد آنها از جمله قیام زیدبن علی و فرزندش یحیی بن زید، داعی کبیر (حسن بن زیدی علوی)، ناصر کبیر و … اشاره کرده است. این قیام‌ها از قرن دوم هجری آغاز شده و تا زمان حکومت صفویان (که شیعیان زیدی ایران کم‌کم همه شیعه اثناعشری شدند) ادامه دارد.

توضیحات : در این کتاب که هدف آن شرح باستانی و تاریخ و تمدن ایرانی است ، از لحاظ جغرافیایی، از حدود غربی نجد ایران- جز به ندرت – بحث نخواهد شد. در نظر جغرافی دانان، نجد مذکور در مشرق به کوههایی که سند را احاطه کرده اند پایان می یابد، اما این بخش شرقی همیشه جزو شاهنشاهی پارس نبوده است. بدین وجه، خواننده در این کتاب از گذشته مادها و پارسیان ، مخصوصا قوام اخیر که نخستین شاهنشاهی را تشکیل دادند و معرف مهمترین قسمت این شعبه از ملل آریایی- یعنی ایرانیان بودند، آگاه خواهد شد.

توضیحات :   خاطرات تاج‏ السلطنه، دختر ناصرالدین شاه و توران‏ السلطنه که در ۱۳۰۱ ه. ق ( ١٨٨۴ م) زاده شد، از سودمندترین و مهم‏ ترین زندگى‏ نامه‏ هاى بازمانده از روزگار قاجاریان است. خاطرات وى، سرگذشت او را از آغاز زندگى تا هنگام جدایى ‏اش از شوهر خود در برمى‏ گیرد. او این خاطرات را به درخواست معلم و پسرعمویش، به‏گمان در  ١٩٢۴  نوشت و در آنها، از رویدادهاى بیرون و درون کاخ پدرش گزارش داد.

ویژگى‏ هاى نثرى این کتاب را چنین مى‏توان برشمرد: تصویرسازى و توصیف منظره‏ ها؛ کنج‏کاوى درباره حالات و خصال و ویژگى‏ هاى شخصیت‏ ها؛ بافتمان دستورى ناساگار برخى از جمله ‏هاى آن با نثر رایج در آن روزگار. به هر روى، تأثیرپذیرى نویسنده از داستان‏ ها (رمان‏ ها) و قصه‏ هاى فرنگى به زبان اصلى یا با ترجمه فارسى، در نثر وى آشکارا رخ مى‏ نماید؛ چنان‏که خاطرات او را نه گزارشى به سبک نویسندگان روزنامه‏ ها، که داستان تاریخى بلندى درباره روزگار زندگى وى باید خواند. این کتاب به چند دلیل مهم است: نویسنده خاطرات که خود دختر شاه دوران و از زنان دربار و پردگیان حرم سلطنت و دارنده جایگاهى بلند در آن‏ جا بود و درون‏مایه تاریخى آن. نویسنده به دلیل آسودگى از گزندهاى سیاسى و اجتماعى، در سنجش با دیگران از آزادى بیش‏ترى در سخن گفتن درباره روى‏دادها برخوردار بوده است. این اثر هم‏چنین، نمونه‏ اى گویا از برخورد مظاهر مدنیت و فرهنگ شرق و غرب در آن دوره و گزارنده حالات و تأثیرات و پى‏آمدهاى آن در طبقات زبرین جامعه و رسانه‏اى درباره آداب و آیین‏ هاى خاتون‏ هاى حرم به شمار مى‏رود. آرا و عقاید نویسنده در این کتاب، گستره فراوان اطلاعات او را نشان مى دهد. وى از مشروطیت، حقوق زنان، آزادى، مساوات و قانون در این اثر دفاع کرده است.

توضیحات : موضوع این کتاب، عبارت است از بررسی ایران ساسانی در آستانه‌ی سقوط کامل این خاندان؛ یعنی، از هرمزد چهارم تا دوران بر تخت نشستن یزدگرد سوم. دوران مورد بررسی، از آن رو بیش‌تر شایان توجه است که بلافاصله پس از اصلاحات خسرو اول، انوشیروان، و رویدادهایی آغاز می‌شود که در دوران جانشینان او رخ داد و تا اندازه‌ی زیادی پی‌آمد این اصلاحات بود.

توضیحات : تاریخ آل مظفر، نوشته محمود کتبى، به اهتمام عبدالحسین نوایى‏ این اثر را از تاریخ‏هاى محلى مهم و مستقل مى‏توان برشمرد که گزارش‏هایى درباره خاندان مظفر (حاکمان محلى پرآوازه ایران) در بردارد. البته به دلیل گسترش قلمرو این خاندان، آن را از تاریخ‏هاى سلسله‏اى نیز مى‏توان به شمار آورد. آل مظفر  ٧٢  سال در قلمرو پهناورى حکم مى‏راندند که فارس، یزد، کرمان، اصفهان و زمانى آذربایجان و بغداد را فرامیگرفت. گفتنى است نویسنده کار خود را از  ٨٢٣  هجرى قمرى آغاز کرد. نثر کتاب روان و ساده است و بر پایه عنوان‏هاى نویسنده، کمابیش ۶۲ بخش دارد که بیش‏تر آنها با پسوند «ذکر» آغاز مى‏شوند. براى نمونه، «ذکر بیعت امیر مبارزالدین با خلیفه عباسى و محاصره اصفهان». در جاى جاى کتاب نیز با توجه به درون‏مایه گزارش‏ها، شعرهایى با عنوان «بیت» یا «شعر» آورده شده است.

توضیحات : این کتاب به عنوان کتاب درسی در دبیرستانهای ایران تالیف شده و موضوع ان بررسی آثار منظوم و منثور ادبیات ایران از دوران حمله مغول تا عصر حاضر و شرح حال مختصر ادبیات و شعرا و کتابهای علمی این دوره می باشد. با حمله مغول به ایران و توحش و درنده خوئی این قوم آثار زبان فارسی خصوصا در نثر مصنوعی و غیر طبیعی شد و شیوه ساده و شیرین قدیم تا حدی متروک گردید زیرا نویسندگان به واسطه جو خفقان و وحشت مجبور گردیدند در آثار خود به لفاضی بپردازند و مطالب و مقصود خود را با استعاره و کنایه و طول و تفصیل ادا کنند. در مورد اثار منظوم نیز شعر به عرفان گرائید که بهترین و لطیف ترین معانی تصوف در این عصر در قالب عبارت موزون پارسی در آمد که نامی ترین گویندگان و سرایندگان مانند حافظ و جامی و خاصه جلال الدین رومی در این دوره ظهور کردند. در ادامه کتاب به شرح تاریخ ادبیات در دوران صفویه که تشیع را مذهب رسمی ایران قرار دادند می پردازیم که وجه مشخصه ادبیات این دوره آثار منظوم و منثور مذهبی است. شعرا به جای مدح پادشاهان به نعت و مرثیه آل رسول پرداختند و علما به جمع آوری احادیث و اخبار شیعی مشغول شدند

توضیحات : موضوع این کتاب شرح تاریخ ایران از پیش از ورود اسلام تا دوره‌های بعد از آن است. این کتاب که مجلّد ششم از این مجموعه شش جلدی است، تاریخ ایران را در دوره مغول‌ها و ایلخانان در ایران (۶۱۶ـ۷۵۶) شرح می‌دهد. مباحث کتاب با وقایع ظهور و حضور چنگیزخان در ایران آغاز می‌شود. در این بخش خلق و خوی چنگیزخان و اقدامات وی معرفی شده است. سپس تاریخ خوارزمشاهیان و حضور سلطان جلال‌الدّین و دیگر ایلخانان در ایران تشریح شده است. دیگر پادشاهان سلسله ایلخانان نظیر؛ غازان خان، هلاکوخان و سلطان غیاث‌الدّین محمّد خدابنده نیز در این کتاب شرح داده شده است.

توضیحات : اردشیر خدادادیان نویسنده و تاریخ‌نگار اهل ایران است. خدادادیان در سال ۱۳۲۰ در شهر اردکان متولد شد و تحصیلات ابتدایی و متوسطهٔ را در همان شهر گذراند و برای ادامهٔ تحصیل به تهران آمد و سپس راهی کشور آلمان شد. او در دانشگاه آزاد برلین در رشتهٔ تاریخ و ایران‌شناسی ادامهٔ تحصیل داد و دکترای خود را در گرایش ایران باستان به‌عنوان رشتهٔ اصلی و ادبیات و فلسفهٔ عرب و روانشناسی علوم تربیتی به‌عنوان رشته‌های فرعی کسب کرد. او مدتی را در دانشگاه‌های اروپا به تدریس تاریخ و تمدن ایران پرداخت و هم‌اکنون استاد دانشگاه شهید بهشتی است. او درباره دوره های تاریخی ایران اطلاعات ارزنده ای دارد و با بیانی شیوا آن را به مخاطب ارائه می کند: «اردشیر از خانواده ای از حاکمان محلی فارس بود. بابک، پدرش که از قصد پسر برای توسعه دادن تخت و کلاه پادشاهی خبر داشت، نامه ای به اردوان پنجم نوشت و از او خواست تا پسر دیگرش، شاپور را حاکم آن منطقه کند. اما اردوان با یاغی خواندن او و پسرش به بابک جواب منفی داد. بابک در گذشت و شاپور به جای پدر نشسته و به برادر تاخت. او به صورت اتفاقی از دنیا رفت و اردشیر حاکم محلی شد.اردشیر از پارس نامه ای به اردوان نوشت و به او اعلان جنگ داد و در نامه خود خواست که زمان و مکان رویارویی با او را مشخص کند. اردشیر در این نامه او را به فرمانبرداری از خود فرا خواند.